Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự. Trong thực tế có những hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng được thực hiện trong những hoàn cảnh đặc biệt mà pháp luật cho phép, khoa học luật hình sự gọi là những trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi. Các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vilà một trong những chế định đặc biệt của pháp luật hình sự thế giới nói chung và pháp luật hình sự Việt Nam nói riêng. Trong các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi quy định trong luật hình sự hiện hành thì tình thế cấp thiết là một chế định khó và thực tiễn ít áp dụng chế định này.Thực tế cho thấy quy định của pháp luật hiện hành về yếu tố này còn chưa hoàn thiện và có những điểm bất cập.

1. Tình thế cấp thiết là gì?

Tình thế cấp thiết là một trong các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi. Nó mang bản chất pháp lý và những đặc trưng chung của những trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi. Cụ thể được quy định tại Điều 23 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017.

Điều 23. Tình thế cấp thiết

Tình thế cấp thiết là tình thế của người vì muốn tránh gây thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa.

Hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm.

Trong trường hợp thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, thì người gây thiệt hại đó phải chịu trách nhiệm hình sự.

=> Chế định tình thế cấp thiết được xây dựng nhằm tạo cơ sở pháp lí, khuyến khích mọi người có hành động có ích, phù hợp với yêu cầu của xã hội khi đứng trước thực tế một thiệt hại đang xảy ra hoặc đang bị đe dọa xảy ra ngay.

2. Điều kiện của tình thế cấp thiết

Sự nguy hiểm đang thực tế đang đe dọa lợi ích hợp pháp là cơ sở để thực hiện hành vi tấn công trong TTCT: cơ sở thực hiện hành vi trong tình thế cấp thiết là xuất hiện nguồn nguy hiểm. Nguồn nguy hiểm có thể do hành vi của con người gây ra.. Ngoài ra, nguồn nguy hiểm dẫn đến tình thế cấp thiết có thể còn là sự nguy hiểm do: thiên tai, do súc vật, do sự cố kỹ thuật,… gây ra.

Việc gây thiệt hại cho lợi ích hợp pháp này phải là lựa chọn cuối cùng (không còn cách nào khác để ngăn chặn thiệt hại xảy ra).Vì vậy, sẽ không được coi là hành vi trong TTCT khi vẫn còn những cách khác như yêu cầu sự giúp đỡ của của chỉnh quyền,của người khác hoặc đi khỏi nơi nguy hiểm đển bảo vệ lợi ích hợp pháp.

Thiệt hại gây ra phải nhỏ hơn thiệt hại cần khắc phục. Nếu thiệt hại gây ra lớn hơn hoặc bằng thiệt hại được khắc phục thì mục đích của TTCT không đạt được nên vẫn phải chịu TNHS.

Trong tình thế cấp thiết đối tượng bị hành vi khắc phục tình trạng nguy hiểm thiệt hại là một lợi ích. Tuy nhiên, pháp luật không cho phép gây thiệt hại tính mạng, sức khỏe người khác để khắc phục tình trạng nguy hiểm trong tình thế cấp thiết.

3. Đặc điểm của tình thế cấp thiết

Tình thế cấp thiết là tình thế của một người đứng trước sự đe doạ đến một lợi ích được pháp luật bảo vệ, đồng thời muốn bảo vệ lợi ích này, người ta không còn cách nào khác là phải gây thiệt hại cho một lợi ích khác nhỏ hơn cũng được pháp luật bảo vệ để ngăn ngừa thiệt hại lớn hơn.

Chính vì tính hợp lý này mà về mặt xã hội, chúng ta coi việc hành động trong tình thế cấp thiết là hành động có ích. Còn về mặt hình sự hành động này không bị coi là tội phạm.

Trong xã hội, việc bảo vệ lợi ích của Nhà nước, xã hội, của bản thân mình cũng như của người khác luôn luôn được đặt trong mối quan hệ khăng khít giữa lợi ích chung và lợi ích riêng; giữa cái cần thiết và cái có thể và cần phải hy sinh để bảo vệ cái cần thiết đó.

Đặc điểm quan trọng, đáng chú ý nhất của yếu tố này là ở chỗ, trong các hoàn cảnh của tình thế cấp thiết, không hề có ai tấn công ai, không hề có hành vi vi phạm pháp luật nào từ phía người bị hại của hành vi ở tình thế cấp thiết. Ở đây hầu như chỉ có hoàn cảnh có thể nói là ngẫu nhiên đối với chủ thể dẫn đến việc, khi rơi vào hoàn cảnh đó, phải tìm cho mình, phải quyết định một lối thoát từ hoàn cảnh xảy ra bằng cách gây ra một thiệt hại cho người khác. Còn người bị gây thiệt hại thì không hề có lỗi gì trong việc xảy ra hoàn cảnh đó.

Tuy nhiên, hành vi trong tình thế cấp thiết có thể vẫn sẽ phải bồi thường, bởi theo quy định tại Điều 595 BLDS 2015 thì trường hợp xảy ra do vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết thì người gây ra thiệt hại phải bồi thường phần thiệt hại xảy ra do vượt quá yêu cầu tình thế cấp thiết cho người bị thiệt hại.

Và ở Khoản 2 Điều 23 BLHS 2015 sđbs 2017 cũng ghi nhận trong trường hợp thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, thì người gây thiệt hại đó phải chịu trách nhiệm hình sự. Do vậy, việc xác định tính chất thiệt hại là cần thiết và quan trọng trong việc xác định chịu trách nhiệm của cá nhân.

Trên đây là bài viết về Tình thế cấp thiết trong luật hình sự, hy vọng rằng bài viết này sẽ mang đến những nội dung thật sự bổ ích đến khách hàng khi chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục trên thực tế. Nếu cần chúng tôi hỗ trợ dịch vụ hãy liên hệ ngay với Luật Huy Hoàng Long theo thông tin dưới đây.

LUẬT HUY HOÀNG LONG
● Điện thoại: 0944580222
● Email: tuvan@luathuyhoang.vn
● Website: https://luathuyhoanglong.vn/
● ️ Địa chỉ:  Tầng 2, LK05 – Khu đô thị 54, ngõ 85 Hạ Đình, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội